Ostanie badanie opublikowane w czasopiśmie naukowym PLOS Medicine wskazuje, że długotrwałe, nieprzerwane siedzenie wiąże się ze wzrostem ryzyka zgonu z powodu chorób nowotworowych. Analiza danych z monitorów ruchu wykazała, że każda kolejna godzina spędzona w bezruchu podnosi to ryzyko, natomiast wprowadzenie nawet krótkich przerw na aktywność fizyczną pozwala ograniczyć zagrożenie zdrowotne poprzez wsparcie metabolizmu i regulacji insuliny.
Analiza danych uczestników z bazy UK Biobank dotycząca nawyków siedzenia
Projekt badawczy został przeprowadzony przez zespół, którym kierował Frederick Ho z University of Glasgow. W skład grupy autorskiej weszli również: Ziyi Zhou, Stewart G. Trost, Gemma C. Ryde, Solange Parra-Soto, Zhe Fang, Chao Xu, Yujia Lu, Kai Wang, Mengxi Du, Zhi Li, Yuebin Lv, Jason M.R. Gill, Stuart R. Gray, Carlos Celis-Morales, Marc J. Gunter, Edward Giovannucci, Jill P. Pell oraz Mingyang Song. Przedsięwzięcie uzyskało dofinansowanie ze strony American Cancer Society oraz U.S. National Institutes of Health (NIH). Projekt nie posiadał określonej lokalizacji fizycznej, ponieważ opierał się na analizie danych biomedycznych.
Eksperci przeanalizowali informacje dotyczące 91 292 dorosłych ochotników zarejestrowanych w bazie UK Biobank. Pomiary prowadzono przy użyciu akcelerometrów, które uczestnicy nosili na ciele przez siedem dni, a następnie stan ich zdrowia monitorowano przez medianę czasu wynoszącą 12,38 lat. W metodologii przyjęto następujące kryteria:
- Przedłużone siedzenie zdefiniowano jako ciągły blok trwający co najmniej 30 minut, w którym badany przez minimum 90% czasu pozostawał w bezruchu.
- Siedzenie przerywane obejmowało okresy trwające poniżej 30 minut lub sytuacje, w których ruch zajmował ponad 10% danego przedziału czasowego.
Autorzy publikacji zaznaczają, że praca ma charakter badania obserwacyjnego, co wskazuje na korelacje statystyczne, a nie na bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Analiza opiera się na danych ochotników z bazy brytyjskiej, podlegających zjawisku błędu zdrowego ochotnika (uczestnicy ci wykazują wyższy poziom dbałości o zdrowie niż ogół społeczeństwa). Dodatkowo badacze nie dysponowali informacjami o okolicznościach bezruchu, takimi jak nauka lub praca przy biurku czy prowadzenie pojazdu.
Wpływ ciągłego i długotrwałego siedzenia na ryzyko zgonu na nowotwory
Zgromadzony materiał dowodzi, że znaczenie ma nie tylko całkowity czas spędzony na siedząco w ciągu doby, lecz przede wszystkim sposób kumulowania tego bezruchu. Długie, jednostajne okresy spoczynku wykazują znacznie gorsze powiązania zdrowotne niż ta sama suma minut podzielona na krótsze etapy. Każda dodatkowa godzina ciągłego siedzenia dziennie wiąże się ze wzrostem ryzyka zgonu na nowotwór o 9%.
Przedłużony bezruch powiązano ze wzrostem ogólnej zachorowalności na raka, a także ze schorzeniami powiązanymi z otyłością oraz cukrzycą typu 2. Zależność ta dotyczy m.in. nowotworów:
- przełyku, wątroby, nerek i trzustki,
- jelita grubego,
- piersi, jajnika oraz tarczycy.
Osoby spędzające wiele godzin w pozycji siedzącej bez wstawania od biurka są w większym stopniu narażone na te powikłania niż osoby regularnie dzielące czas pracy przerwami.
Lekka aktywność fizyczna jako skuteczny sposób na obniżenie ryzyka zgonu nowotworowego
Zastępowanie ciągłego bezruchu ruchem przynosi odwrotne skutki i obniża wskaźniki ryzyka. Wyliczenia naukowców wskazują następujące rezultaty modyfikacji nawyków:
- Zastąpienie jednej godziny ciągłego siedzenia lekką aktywnością fizyczną wiąże się ze spadkiem ryzyka zgonu na nowotwór o 12%.
- Zastąpienie 30 minut bezruchu wysiłkiem umiarkowanym obniża to ryzyko o 8%.
- Zastąpienie pięciu minut siedzenia intensywnymi ćwiczeniami wiąże się ze spadkiem ryzyka o 22%.
Biologiczne wytłumaczenie tego zjawiska opiera się na wcześniejszych testach eksperymentalnych, które wykazały, że przerywanie bezruchu poprawia odpowiedź metaboliczną oraz regulację insuliny w organizmie, choć szczegółowe mechanizmy komórkowe wymagają dalszych analiz. Osiągnięcie korzystnych efektów ochronnych nie wymaga forsownych treningów na siłowni, co stanowi istotną wskazówkę dla osób starszych oraz osób o ograniczonej sprawności ruchowej. Wystarczy regularne wstawanie i krótki spacer po pomieszczeniu.
Powyższy tekst ma charakter informacyjno-edukacyjny i opiera się na wynikach badania obserwacyjnego. Wskazują one na korelacje zdrowotne, a nie kategoryczny i bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Prezentowane informacje oraz dane medyczne są aktualne na dzień publikacji raportu w 2026 roku.