W szczątkach tyranozaura o imieniu Scotty, znalezionych w Kanadzie, zidentyfikowano skamieniałe naczynia krwionośne. Tkanki przetrwały 66 milionów lat dzięki temu, że zwierzę padło w słonym bagnie. Za pomocą obrazowania rentgenowskiego i neutronowego naukowcy zajrzeli do wnętrza kości bez jej niszczenia, aby odtworzyć w 3D proces gojenia się gada.
Wyjątkowe znalezisko w szkielecie tyranozaura Scotty’ego
Szkielet tyranozaura o imieniu Scotty to największy z dotychczas znalezionych okazów tego gatunku. Jego szczątki zostały odkryte przez zespoły z Royal Saskatchewan Museum w dolinie Frenchman River Valley (Saskatchewan, Kanada). Wewnątrz złamanego żebra zidentyfikowano tkanki miękkie pod postacią układu krwionośnego. Gdy doszło do urazu 66 milionów lat temu, bogata w żelazo krew napłynęła do rany, a zwierzę zmarło w trakcie procesu gojenia. Zachowanie tkanek miękkich w skamieniałościach stanowi rzadkość, ponieważ w naturalnych warunkach ulegają one rozkładowi przed zakończeniem procesu fosylizacji. Przetrwanie tych struktur było możliwe dzięki temu, że po śmierci gad znalazł się w słonych bagnach, co spowolniło rozpad tkanek.
Jak połączono obrazowanie rentgenowskie i neutronowe do zbadania skamieniałości
Badanie kości wymagało metod, które nie doprowadzą do jej uszkodzenia. W tym celu połączono siły amerykańskich i kanadyjskich ośrodków naukowych: Oak Ridge National Laboratory (ORNL) należącego do Department of Energy (DOE), University of Regina (U of R) oraz Canadian Light Source. Badania rentgenowskie, w tym mikro-CT oraz promieniowanie synchrotronowe z Canadian Light Source, wykorzystano do mapowania gęstych struktur kości oraz wykrywania ciężkich pierwiastków. Obrazowanie neutronowe posłużyło do lokalizowania lekkich pierwiastków, takich jak wodór, co miało kluczowe znaczenie dla zbadania zachowanych tkanek miękkich. W kwietniu 2026 roku wykorzystano instrument MARS (Multimodal Advanced Radiography Station) przy reaktorze HFIR (High Flux Isotope Reactor), generujący zimne neutrony do mniejszych próbek, oraz instrument VENUS (Virtual Environment for Neutron Sciences) przy SNS (Spallation Neutron Source), który wygenerował wysokoenergetyczne neutrony do głębokiej penetracji dużych fragmentów szkieletu. Jak wyjaśnia Hassina Bilheux, główna naukowiec do spraw instrumentów dla VENUS, metody te umożliwiły wygenerowanie dokładnych modeli skamieniałej sieci naczyń krwionośnych.
Znaczenie analizy tkanek miękkich dla biologii wymarłych organizmów
Prace analityczne nad szczątkami rozpoczęły się w 2020 roku. Wtedy Jerit Mitchell, jako student licencjatu, wykrył pierwsze dowody na obecność naczyń krwionośnych. Obecnie Mitchell jest doktorantem fizyki na University of Regina i kieruje projektem badawczym. Prace nadzoruje Mauricio Barbi, profesor fizyki na University of Regina. W zespole znajduje się także Marcella Berg, adiunkt fizyki na tej samej uczelni i była badaczka podoktorancka w ORNL. Wyniki badań, o których poinformowano 23 i 24 września 2026 roku, potwierdzają skuteczność tych urządzeń w badaniu prehistorycznych gadów. Zgromadzone modele 3D posłużą w przyszłości do analizowania i porównywania wzorców urazów oraz procesów leczenia u różnych gatunków dinozaurów, a także u zwierząt żyjących współcześnie.
*Powyższy tekst ma charakter informacyjno-edukacyjny i opiera się na danych opublikowanych w wyniku analiz laboratoryjnych z 24 września 2026 roku. Prezentowane wnioski odzwierciedlają obecny stan wiedzy, a kolejne badania skamieniałości przy użyciu obrazowania 3D mogą dostarczyć nowych szczegółów na temat fizjologii wymarłych zwierząt.*