Naukowcy odkryli, że fizyczne zmiany w strukturze mózgu powiązane z chorobą Alzheimera można zaobserwować co najmniej siedem lat wcześniej, niż pozwalały na to dotychczasowe metody. Analiza danych medycznych gromadzonych przez blisko 20 lat udowodniła, że niszczące procesy w komórkach zaczynają się znacznie szybciej, niż początkowo zakładano. Zmienia to punkt odniesienia w badaniach nad wczesną diagnostyką.
Czego dowiedzieli się badacze z Uniwersytetu w Oslo
Wyniki wieloletnich analiz opublikowano 2 września 2026 roku na łamach czasopisma naukowego Nature Neuroscience. Naukowcy przeanalizowali dane ze skanów rezonansu magnetycznego (MRI) zdrowych, dobrze funkcjonujących starszych dorosłych. Badanie prowadzono przez prawie 20 lat. Miejscem realizacji projektu był Uniwersytet w Oslo, a dokładnie Wydział Psychologii oraz działające przy nim Center for Lifespan Changes in Brain and Cognition (LCBC). Zgromadzone materiały pozwoliły naukowcom cofnąć się do skanów z poprzedniej dekady i porównać zmiany w strukturze mózgu u pacjentów, u których w późniejszym czasie wykryto blaszki amyloidowe, z wynikami osób, u których ich nie zdiagnozowano.
Główny badacz, James Michael Roe, pełnił w czasie trwania projektu funkcję badacza podoktorskiego w LCBC, a obecnie zajmuje stanowisko International Scientific Lead w firmie Cercare Medical. Wspólnie z szefem LCBC, którym jest profesor na Wydziale Psychologii Uniwersytetu w Oslo, Anders Martin Fjell, udowodnili występowanie wczesnego sygnału chorobowego. Objawia się on poprzez fizyczne zmiany strukturalne, w tym zmiany grubości kory mózgowej. Informacje o badaniu w oryginalnych materiałach uniwersyteckich opisała Gro Lien Garbo.
W publikacji wymieniono również współautorów, którymi są: William J. Jagust, Susan M. Landau, Theresa M. Harrison, Håkon Grydeland, Maksim Slivka, José-Luis Alatorre-Warren, Pablo F. Garrido, Øystein Sørensen, Edvard O. S. Grødem, Tyler J. Ward, Esten H. Leonardsen, Alice Murphy, JiaQie Lee, Tormod Fladby, Atle Bjørnerud, Kristine B. Walhovd, Didac Vidal-Piñeiro oraz Yunpeng Wang.
Jak blaszki amyloidowe wpływały na dotychczasową diagnostykę
Do tej pory wczesna diagnostyka opierała się na skanach PET. Obrazowanie to pozwala na wykrycie nagromadzenia blaszek amyloidowych w tkance mózgowej i stanowiło złoty standard w rozpoznawaniu choroby. Opublikowane ustalenia dowodzą jednak, że destrukcja struktury mózgu rozpoczyna się na co najmniej siedem lat przed momentem, w którym blaszki zostaną zarejestrowane przez aparaturę amyloid-PET.
Zgromadzone przez naukowców dane sugerują dwa możliwe scenariusze biologiczne. Pierwszy zakłada, że szkodliwe procesy związane z amyloidem są aktywne zanim same blaszki staną się wykrywalne. Drugie wyjaśnienie wskazuje, że to inne mechanizmy powodują uszkodzenia komórek jeszcze przed rozpoczęciem gromadzenia się szkodliwych białek.
Co najnowsze odkrycie oznacza dla leczenia choroby Alzheimera
Doniesienia medyczne wskazują na konieczność poszukiwania i rozwijania nowych metod leczenia. Terapie te powinny celować w inne procesy niż tylko późna akumulacja blaszek amyloidowych w tkankach. Autorzy analiz zaznaczają jednocześnie, że choroba Alzheimera pozostaje niezwykle trudna do wyleczenia. Obecne wyniki wyznaczają jednak nowy, znacznie wcześniejszy punkt startowy do dalszych prac laboratoryjnych oraz długoterminowego monitorowania pacjentów.
*Powyższy tekst ma charakter informacyjno-edukacyjny i opiera się na wynikach badań naukowych opublikowanych 2 września 2026 roku. Opisane odkrycia stanowią wczesny etap analiz medycznych, informacje są aktualne na dzień publikacji i w żadnym wypadku nie zastępują profesjonalnej porady lekarskiej ani nie oznaczają natychmiastowego dostępu do nowych metod terapii.