Na dnie Zatoki Gdańskiej podczas rutynowych prac hydrotechnicznych odnaleziono ważącą tonę historyczną kotwicę. Znalezisko pochodzące najprawdopodobniej z okresu między XVIII a początkiem XX wieku zostało odpowiednio zabezpieczone. Obiekt trafił pod opiekę specjalistów, gdzie przejdzie wieloletni proces odsalania, aby w przyszłości stanowić świadectwo dawnego ruchu statków na polskich wodach.
Odkrycie historycznej kotwicy na dnie Zatoki Gdańskiej
Trzymetrowa kotwica typu admiralicji została wydobyta z zasolonego środowiska morskiego na terenie gdańskiego Naftoportu. Obiekt wykonany z żeliwa oraz stali stanowi cenne znalezisko dla poznania historii żeglugi w tym regionie. Jego waga wynosi około jednej tony, co czyniło operację podniesienia logistycznie wymagającą. Konstrukcja posiada charakterystyczny sztok, co jest zjawiskiem typowym dla urządzeń cumowniczych z ubiegłych stuleci. Zgodnie ze wstępnymi szacunkami badaczy wiek znaleziska określa się na XVIII, XIX lub wczesny XX wiek. Warto wyraźnie zaznaczyć, że są to na razie oceny wstępne, a nie ugruntowane fakty historyczne. Ze względu na wieloletnie przebywanie w słonej wodzie, wyciągnięty na brzeg artefakt wymagał natychmiastowego zabezpieczenia przed niszczącym działaniem tlenu.
Obowiązki prawne w przypadku znalezienia zabytku pod wodą
Zgodnie z obowiązującym w Polsce prawem każdy wrak statku oraz historyczny obiekt odnaleziony na morskich wodach staje się automatycznie własnością Skarbu Państwa. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami nakłada na wykonawców inwestycji bardzo ścisłe obowiązki. Każde tego rodzaju odkrycie należy niezwłocznie zgłosić do odpowiednich służb konserwatorskich oraz państwowych urzędów. Prawne decyzje o ostatecznym statusie archeologicznym obiektu na tym obszarze podejmuje Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków. Urząd Morski w Gdyni nadzoruje dodatkowo zgodność prowadzonych działań wydobywczych z surowymi przepisami bezpieczeństwa żeglugi. Niezgłoszenie historycznego znaleziska wiąże się z dotkliwymi karami finansowymi oraz odpowiedzialnością prawną. Sankcje te służą przede wszystkim zapobieganiu nielegalnemu przywłaszczaniu morskiego dziedzictwa, które należy do społeczeństwa.
Wpływ archeologii ratowniczej na harmonogram prac hydrotechnicznych
Infrastruktura portowa w Gdańsku zapewnia bezpieczeństwo energetyczne kraju, dlatego realizowane tam prace czerpalne nie mogą być wstrzymywane na dłuższy czas. W takich realiach kluczową rolę odgrywa archeologia ratownicza. Zastosowanie odpowiednich procedur pozwala na błyskawiczne odizolowanie i bezpieczne podniesienie odnalezionego obiektu. Wnioski płynące ze środowisk branży inżynieryjnej oraz morskiej sugerują bezsprzecznie, że ustandaryzowane podejście skutecznie minimalizuje przestoje ciężkiego sprzętu inwestycyjnego. Równocześnie chroni ono bezcenne znaleziska przed zniszczeniem w trakcie budowy, udowadniając, że rozwój infrastruktury wcale nie musi wykluczać dbałości o cenne relikty z przeszłości.
Długotrwały proces mokrej konserwacji żeliwnego artefaktu w muzeum
Wydobyta z dna Zatoki Gdańskiej kotwica trafiła ostatecznie do Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku. Instytucja ta, jako wiodąca jednostka badawcza, odpowiada za analizę i skrupulatne zabezpieczanie morskich artefaktów. Obiekt przechodzi tam niezwykle złożony proces mokrej konserwacji. Polega on na powolnym odsalaniu w specjalnie przygotowanych basenach ze słodką wodą i właściwie dobranymi substancjami chemicznymi. Zabieg ten jest absolutnie konieczny, aby powstrzymać nieodwracalną korozję chlorkową zagrażającą elementom ze stopów żelaza bezpośrednio po opuszczeniu toni wodnej. Mokra konserwacja stanowi na ten moment jedyną rzetelną metodę ratowania struktury zabytku. Proces stabilizacji metalu jest bardzo czasochłonny i trwa przeważnie od dwóch do czterech lat. Oznacza to, że odnaleziona kotwica będzie w pełni gotowa do ekspozycji najwcześniej w 2028 lub 2030 roku.
Powyższy materiał ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny, opierając się na danych udostępnionych przez państwowe instytucje badawcze. Ostateczne datowanie zabytku oraz dokładny czas zakończenia procesu konserwacji mogą ulec zmianie w zależności od wyników szczegółowych ekspertyz. Informacje dotyczące procedur prawnych są aktualne na dzień publikacji.